خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





سرولایت : ولایت ارغیان .

    سرولایت : ولایت ارغیان از ولات خراسان بزرگ :
    ولايت ارغيان در قرن 4 هجري از دروازه بيات‌ها كه همان روستاهاي برگشاهي خربره عبدالله گيو حاجي‌آباد ادامه داشته از طرفي روستاهاي سلطان‌ميدان تا خرق و از طرفي روستاي بام صفي‌آباد جهان اردين دستجرد اسفراين و از طرفي مشكان و سلطان‌آباد ادامه داشته است كه در آن زمان، 71 پارچه روستا ولايت ارغيان را تشكيل مي‌داده است منظور از ولایت آن است که طول و عرض آن باید از بیست و پنج یا سی فرسخ کمتر نباشد و در آن قری و قنوات و باغات و عمارات باشد (نیشابوری، 1339، ص 215). و از ارغیان به صورت یک ولایت که به کثرت علما و کبار مشهور می‌باشد یاد کرده است (همان، ص 215). و بعضی از علمای بزرگ را از جمله ابواحمد ارغیانی، عمران بن موسی، محمد بن المسیب، هارون بن عمران و عامر بن شعیب را به این ولایت نسبت داده است و همچنین زمانی که محدوده خبوشان را توصیف می‌کند؛ نسا، اسفراین، طوس و ارغیان را از حدّهای آن ذکر کرده است.
    (قرون پنجم و ششم هـ.ق) قرن پنجم هجری که همزمان با روی کار آمدن سلجوقيان در ایران است، عبدالغافر فارسی که یکی از مورخین مشهور این دوره محسوب می‌شود، در کتاب "السیاق"از اسفنج، بان و راونیر نام می‌برد که از قرای ارغیان‌اند. سمعانی (616-562 هـ) دانشمندی جهانگرد که در طی مسافرتهای خود با علما و محدثان بسیار ملاقات کرده است، در اثر ارزشمند خود ضمن معرفی مناطق مختلف، شرح حال بیش از چهارهزار نفر از بزرگان علم و ادب و دین را آورده است. سمعانی از آنجا که خود متولد مرو بوده، بدون شک از منطقه ارغیان دیدن کرده و در توصیف آن می‌نویسد: «ارغیان ناحیه‌ای از نواحی نیشابور می‌باشد که مشتمل بر چندین قریه مانند سبنج، بان، راونیر و غیره است که روستاهای آن به دلیل جماعتی از اهل علم که به آنجا نسبت می‌دهند شناخته شده است و الحاکم ابوالفتح سهل بن علی بن احمد بن علی بن احمد بن الحسن الارغیانی از قریة بان است از دانشمندان دیگر که اندکی بعد از سمعانی در مورد ارغیان گزارش ارائه کرده و احتمالا خود از منطقه دیدن نکرده شمس‌الدین دمشقی می‌باشد او در کتاب "نخبه الدهر فی عجائب البر و البحر" آورده است: «از شهرهای نیشابور، شهرستان را می‌توان نام برد که از بناهای عبدالله پسر طاهر است ... دیگر سرزمین‌های با خزر بالین و غیان است که سرزمین غیان را چنان که سمعانی گفته است ارغیان نیز می‌خوانند، همه این سرزمینها بسیار پرفایده و حاصلخیزند» (دمشقی، 1356، ص 350)
    یاقوت حموی که مقارن با حملات مغول می‌زیست و کتاب معجم‌البلدان را چندسال قبل از حمله مغولان تدوین کرده است، درباره ارغیان می‌نویسد: «(أرغیان): کوره‌ای از نواحی نیشابور و مشتمل بر هفتاد یک قریه که الالقصبه آن راونیر است. مطالبی را که یاقوت درباره ارغیان ذکر کرده لطفی‌الدین عبدالمومن بن عبدالحق البغدادی در کتاب مرصدالاطلاع بدون هیچگونه تغییر آورده است حال باتوجه به گزارش‌هایی که به صورت پراکنده از لابلای منابع مختلف جمع آوری گشت، می‌توان چنین استنباط کرد که ارغیان تا حمله مغول یکی از ولایت‌های معروف که تابع نیشابور بوده و از لحاظ موقعیت در جنوب قوچان قرارداشته و حدود 71 قریه را شامل می‌شده است. از این تعداد روستای ذکرشده مهمترین روستاهای آن که به دلیل داشتن مشاهیر و رجال شهرت عام داشته‌اند؛ بان، اسفنج و راونیر می‌باشد و قصبه ارغیان طبق گفته مورخین راونیر (راونیج یا راونیز) نام داشته است و این ولایت کاملا از جاجرم و اسفراین جدا بوده است.

    سرولایت؛ ارغیان یا اليلجان مغول:
    (قرون هفتم و هشتم ه. ق) از آنجا که ولایت ارغیان، همزمان با حملات ویرانگر مغول یکی از توابع نیشابور محسوب می‌شده، می‌توان چنین پنداشت که ارغیان هم از آماج تاخت و تازهای مغولان بی‌نصیب نبوده، چرا که نیشابور از جمله شهرهایی بوده که تخریبات بسیاری را متحمل شده است. هرچند گزارش مستقلی از حضور مغولان در ارغیان نیست، اما ارغیان در این دوره به مانند دیگر ولایات خراسان بزرگ از اعتبار می‌افتد و تا زمانی که ثبات نسبی در منطقه برقرار می‌شود، گزارشهای مورخان بیشتر حول حملات مغول و مسایل مربوط به آن است و این طبیعی است که دیگر جایی برای مناطق ویران شده‌ای چون ارغیان نمی‌ماند. تقریبا در اواخر حکومت ایلخانی است که فخر بناکتی (730 هـ) از مورخان بنام دوره غازان، اولجايتو و ابوسعید در اثر ارزشمند خود"تاریخ بناکتی" گزارشی از ارغیان دارد، که گویا این بخش از گزارش‌های وی اقتباس شده از "جامع التواریخ"خواجه رشیدالدین فضل الله است.
    در سال 630 هجری حکمرانی خراسان به جنتیمور از سوی اوکتای قان داده می‌شود و ملک اسفراین، جوين، بيهق، جاجرم،خورند و ارغیان هریک به پایزده یرلیغ به ملک بهاالدین واگذار می‌شود در زمان غازان خان در سال 683 هجری چند نوبت جنگ سختی بین غازان و نوروز در نواحی نیشابور، جوین، اسفراین، ارغیان و جاجرم صورت گرفت که در این جنگ‌ها پی‌درپی دهات و مزارع از بین رفته است که گزارش آن در کتاب تاریخ مبارک غازانی چنین آمده است: «غازان به اتفاق امیران که در رکاب وی بودند در اواخر سنه تسعین و ستمائه و آخر روز به نزدیک طوس بر لشکریان یاغی افتاد و جنگ کردند و دیگر روز کوچ کردند و در سلطان میدان فرود آمدند و از آنجا نورین آقا و قتلغ شاه و سوتای در بندگی بودند و به راه ارغیان حرکت فرمود و از آنجا گذشته به با دیه کسرغ از آبادیهای اسفراین فرود آمد. پس از آن که خبر رسید در هزاره افرادی یاغی شدند و ریات همایون به جوبدررفته و یاغیان فرار از آنجا به جاجرم فرود آمد.» باتوجه به مطالب فوق به طور قطع می‌توان گفت که ارغیان، منطقه‌ای مستقل و دارای اعتبار و اهمیت بوده است. اگرچه گاه از ولایت‌های کلانشهر نیشابور از آن، یاد می‌شده است، اما برخلاف عقیده‌ی غالب که امروزه آنرا جزو جاجرم نسبت می‌دهند، چنین نبوده و تا قبل از هجوم مغول می‌توان آنرا یکی از مناطق تاریخی خراسان بزرگ قلمداد کرد، حتی اگر به لحاظ جغرافیایی حدود آنرا درنظر بیاوریم، باز هم با آنچه جاجرم امروزه خوانده می‌شود، فاصله بسیاری دارد. یعنی ارغیان، منطقه ای مابین نیشابور و اسفراین قرار داشته تقریبا جایی که امروزه به آن بام و صفی آباد اطلاق می‌شود.
    (در ادامه چرخش ارغیان به بام و صفی آباد در متون تاریخی ارائه می‌گردد). آنچه در اینجا اهمیت دارد آثار سیاحان و جهانگردان خارجی است. گای لسترنج و اسپونر (sponer ,1965.pp22) در آثار خود برای اولین بار ارغیان را به جاجرم نسبت داده‌اند و این ملاکی شده برای محققان بعدی، بدون اینکه پیشینه تاریخی آن بررسی شود. چنین به نظر می‌آید جهانگردانی چون گای لسترنج و اسپونر و اُبن خود به طور دقیق با منطقه آشنا نبوده و حدود تقریبی آنرا به جاجرم و سلطان آباد نسبت داده‌اند و یا اینکه منبعی که از آن اطلاعات کسب کرده‌اند، دقیق نبوده، وگرنه دلیل خاصی پیدا نمی‌شود که ارغیان را به محدوده جاجرم نسبت داد.

    آتشكده برزين مهر سرولايت يا ولايت راغيان نیشابور:
    آتشکده آذر برزین مهر در سرولایت نیشابور (برزنون)؛ این آتشکده در عهد ساسانی در ناحیه ریوند نیشابور قرار داشته و یکی از سه آتشکده‌ی مهم زرتشتیان محسوب می‌شده است. وجود آتشکده‌ی برزین مهر حاکی از این است که شهر تاریخی نیشابور قبل از اسلام از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار بوده است. محل آتشکده آذربرزین مهر نیشابور است نه سبزوار. آتشکده آذربرزین مهر یکی از سه آتشکده مهم زمان ساسانیان می‌باشد که مظهر کشاورزان و دهقانان بوده اما محل دقیق این آتشکده هنوز به طور کامل مشخص نیست، هر چند که جزء آثار باستانی سبزوار، عنوان شده ولی هنوز اسناد قابل قبولی بر این مدعا ارائه نگردیده است. در زبان پهلوی این آتشکده Burzenmihr تلفظ می‌شود. جالب اینجاست که روستایی در بخش سرولایت نیشابور به نام روستای برزنون وجود دارد که مردم خود این روستا برزنون را بورزینی تلفظ می کنند و حتی در بسیاری از مقالات تاریخی وجه تسمیه روستای برزنون را آتشکده برزین مهر می‌دانند. ...

    منبع: « نام باستاني سرولايت: ولايت ارغيان»، وبلاگ آثار باستانی و گنجهای گمشده جاده سرولایت


    این مطلب تا کنون 13 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : ارغیان ,نیشابور ,آتشکده ,کرده ,آنجا ,نسبت ,خراسان بزرگ ,نسبت داده‌اند ,سرولایت نیشابور ,آتشکده آذربرزین ,روستای برزنون ,
    سرولایت : ولایت ارغیان .

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده